Jak przekształcić fundację w przedsiębiorstwo społeczne (PS)?

Wytyczne w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na lata 2014-2020 nie wskazują, że podmiot musi mieć konkretną formę prawną, np. stowarzyszenia, fundacji, czy jakiegoś rodzaju spółki, aby być PS, natomiast wymagają spełnienia kilku wymogów.

Podmiot:

1. musi prowadzić działalność gospodarczą, odpłatną pożytku publicznego, oświatową lub kulturalną, której celem jest integracja zawodowa wyrażona poziomem zatrudnienia osób integrowanych lub realizować usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej, usługi opieki nad dzieckiem do lat 3 lub usługi wychowania przedszkolnego w przedszkolach lub innych formach wychowania przedszkolnego
2. nie dzieli zysku, ale przeznacza go na wzmocnienie swojego potencjału oraz w określonej części na reintegrację społeczną i zawodową lub działalność pożytku publicznego na rzecz lokalnej społeczności;
3. umożliwia współuczestnictwo swoich pracowników w zarządzaniu;
4. ogranicza wysokość wynagrodzeń wszystkim swoim pracownikom, w tym swojej kadrze zarządzającej, do 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa GUS za rok poprzedni;
5. zatrudnia co najmniej trzy osoby na określone rodzaje umów i określony etat (lub ilość godzin), a spośród nich określony (w zależności od rodzaju prowadzonej działalności oraz rodzaju kategorii osób) procent osób  należy do wskazanych w Wytycznych kategorii osób defaworyzowanych.

Fundacja jest bardzo popularną formą prawną wśród PS, składa się na to m.in. prostsza procedura zarządzania i przekształcenia, nie wymagająca zwoływania zebrania członków.

Aby fundacja mogła uzyskać status PS, musi prowadzić działania na rzecz integracji społecznej i zawodowej, co umieszcza w swoich celach statutowych; przy czym ze względu na konieczność przeznaczenia zysku PS w części na reintegrację, warto, żeby w celach znalazła się także działalność na rzecz reintegracji. Pewnym problemem w przypadku niektórych fundacji jest to, że statuty nie wskazują wprost, że cele fundacji można zmienić. Aktualne orzecznictwo przychyla się do koncepcji, że fundator powinien już na etapie zakładania fundacji przewidzieć, że cele można zmienić, a jeżeli tego nie zrobił, to znaczy, że nie chciał, aby fundacja kiedykolwiek je zmieniała i należy uszanować jego wolę. Gdy sąd odmawia fundacji zmiany celów statutowych, pewnym rozwiązaniem, aby pokazać, że integracja i reintegracja będzie przez fundację realizowana, jest wpisanie w sposobach realizacji: prowadzenie przedsiębiorstwa społecznego mającego na celu integrację i reintegrację społeczną i zawodową.

Statut fundacji musi przewidywać możliwość prowadzenia działalności odpłatnej pożytku publicznego lub / i działalności gospodarczej. Prowadzenie co najmniej jednej z nich (albo działalności oświatowej lub kulturalnej) jest konieczne, aby fundacja mogła się starać o status PS. Dokładniej o rodzajach działalności jakie może prowadzić PS przeczytaj w artykule: Czy fundacja musi być przedsiębiorcą aby stać się przedsiębiorstwem społecznym?

W przypadku fundacji będącej PS w statucie umieszcza się także postanowienie dotyczące przeznaczenia zysku. PS ma zobowiązać się, iż nie dystrybuuje nadwyżki bilansowej pomiędzy swoich pracowników ani inne osoby, ale przeznacza go na wzmocnienie potencjału przedsiębiorstwa jako kapitał niepodzielny oraz w określonej części na reintegrację zawodową lub społeczną lub na działalność pożytku publicznego prowadzoną na rzecz społeczności lokalnej, w której działa przedsiębiorstwo. Teoretycznie fakt przestrzegania tej zasady można udokumentować inaczej, np. przedstawiając sprawozdanie finansowe, uchwałę o podziale zysku lub inny dokument stanowiący podstawę działalności podmiotu, jednak zawarcie takiego postanowienia w statucie wydaje się wygodne dla celów dowodowych, czyli łatwego wykazywania spełniania wymogów PS.

W statucie często ustala się strukturę i kompetencje Rady Pracowniczej. Jest ona wyrazem przestrzegania obowiązkowej dla PS zasady umożliwienia pracownikom uczestnictwa w zarządzaniu podmiotem. Radzie takiej przyznaje się konkretne uprawnienia i określa sposób ustalania jej składu – może bowiem składać się z wszystkich pracowników fundacji, a może z ich wybieralnej części. Drugą opcją jest oddelegowanie kompetencji do ustanowienia Rady Konsultacyjnej, określenia jej składu i struktury któremuś z organów fundacji. Wówczas w statucie wpisujemy jedynie, iż skład i kompetencje Rady Konsultacyjnej, umożliwiającej udział pracowników w zarządzaniu, określi np. zarząd.

Statut (lub później podjęta uchwała odpowiedniego organu fundacji) musi także wprowadzać zasadę ograniczenia wynagrodzeń pracowników fundacji, będącej PS do 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sekto0rze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa GUS za rok poprzedni.

Fundacje, będące przedsiębiorstwami społecznymi, muszą także spełnić wymogi odnośnie minimalnej liczby zatrudnionych pracowników na określone rodzaje umów i określoną wielkość etatu (lub ilość godzin). Fundacja musi zatrudniać w oparciu o umowę o pracę lub umowę cywilnoprawną (z wyłączeniem osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, które prowadzą działalność gospodarczą) co najmniej trzy osoby w wymiarze czasu pracy co najmniej ¼ etatu, a w przypadku umów cywilnoprawnych – na okres nie krótszy niż 3 miesiące i obejmujący nie mniej niż 120 godzin pracy łącznie przez wszystkie miesiące. Jednocześnie stowarzyszenie musi zachować określone proporcje zatrudnienia osób z różnych kategorii grup defaworyzowanych (od 20% do 50% – szczegóły omówiliśmy w artykule link do artykułu Warunki spełniania kryterium przedsiębiorstwa społecznego.)

Podsumowując, aby spełnić wszystkie powyższe wymogi, fundacja powinna:

1. przeanalizować i dostosować swoją strukturę zatrudnienia
2. wprowadzić zmiany do statutu (lub wprowadzić uchwałą odpowiedniego organu część powyższych wymogów)
3. zarejestrować się w rejestrze przedsiębiorców KRS, jeżeli rozpoczynać będzie prowadzenie działalności gospodarczej

Uchwałę o zmianie statutu podejmuje ten organ fundacji, który zgodnie z jej statutem ma takie uprawnienie.Następnie wniosek o zmianę statutu i / lub wpis do rejestru przedsiębiorców należy zgłosić do Krajowego Rejestru sądowego. Dopiero po uzyskaniu wpisu tych zmian stowarzyszenie może zakończyć proces przekształcenia w PS.