Jak założyć spółdzielnię socjalną, która ma stać się przedsiębiorstwem społecznym (PS)?

Najpopularniejszą formą przedsiębiorstwa społecznego jest spółdzielnia socjalna, w bazie PS http://www.bazaps.ekonomiaspoleczna.gov.pl/ wpisów dotyczących spółdzielni socjalnych jest aż 647.

Tworzenie spółdzielni socjalnej

Założyciele

Spółdzielnia socjalna charakteryzuje się tym, że może zostać utworzona jedynie przez określone grupy osób. Członkowie spółdzielni socjalnej zakładanej przez osoby fizyczne muszą pochodzić z kategorii osób określonych w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (dalej: „Ustawa”) w 50% [1] lub w 30%, w przypadku osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Spółdzielnia jest zakładana przez minimum pięć osób. Może też zostać założona przez minimum trzy osoby, ale wówczas, zgodnie z art. 5 ust. 1a Ustawy, jest obowiązana do przyjęcia w poczet członków oraz do zatrudnienia w spółdzielni co najmniej dwóch osób z grup wymienionych w art. 4 ust. 1 Ustawy, w terminie 12 miesięcy od dnia wpisu spółdzielni socjalnej do Krajowego Rejestru Sądowego.

Spółdzielnia socjalna osób prawnych zakładana jest natomiast przez co najmniej dwie organizacje pozarządowe w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie lub jednostki samorządu terytorialnego lub kościelne osoby prawne (art. 4 ust. 2 i 3 oraz i 5 ust. 1 Ustawy). Zgodnie z art. 5a Ustawy,  gdy założycielami spółdzielni socjalnej są organizacje pozarządowe, kościelne osoby prawne lub jednostki samorządu terytorialnego, są one zobowiązane do zatrudnienia w spółdzielni co najmniej pięciu osób z grup wymienionych w art. 4 ust. 1 Ustawy, w terminie sześciu miesięcy od dnia wpisu spółdzielni socjalnej do Krajowego Rejestru Sądowego.

Walne zgromadzenie założycielskie

Członkowie założyciele stawiają się osobiście lub przez swoich przedstawicieli (zawsze, jeżeli są to osoby prawne) na walnym zgromadzeniu założycielskim, na którym podejmują decyzję o powołaniu spółdzielni socjalnej, zatwierdzeniu jej statutu oraz wyborze władz. Ze zgromadzenia sporządzany jest protokół, który wraz z uchwałami, listą obecności i listą członków założycieli będzie podstawą do wpisu spółdzielni socjalnej do KRS.

Nadanie spółdzielni socjalnej cech przedsiębiorstwa społecznego

Zgodnie z pkt. 13 Regulaminu przyznawania statusu przedsiębiorstwa społecznego w województwie zachodniopomorskim, status przedsiębiorstwa społecznego przysługuje spółdzielniom socjalnym bez potrzeby weryfikacji wszystkich cech przedsiębiorstwa społecznego. Właściwy Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej weryfikuje jedynie formę prawną spółdzielni socjalnej na podstawie aktualnego odpisu z KRS oraz spełnianie przez nią wymogów dotyczących struktury zatrudnienia i poziomu wynagrodzeń.

A zatem w statucie spółdzielni lub innym dokumencie odpowiedniego organu spółdzielni, np. uchwale walnego zgromadzenia członków, uchwale zarządu, czy regulaminie wynagradzania, należy umieścić postanowienie o ograniczeniu wysokości wynagrodzeń wszystkich swoich pracowników, w tym kadry zarządzającej, do 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa GUS za rok poprzedni.

Poza tym, spółdzielnia socjalna musi wykazać iż zatrudnia co najmniej trzy osoby na określone rodzaje umów i określony etat (lub ilość godzin), a spośród nich pewien (w zależności od rodzaju prowadzonej działalności oraz rodzaju kategorii osób) procent osób należy do wskazanych w Wytycznych kategorii osób defaworyzowanych. Szczegółowy opis wymagań zatrudnieniowych znajduje się w artykule: Warunki spełniania kryterium przedsiębiorstwa społecznego.

Przy sprawdzaniu, czy spółdzielnia socjalna spełnia kryteria PS nie ma obowiązku odrębnej weryfikacji, czy:

1. prowadzi działalność gospodarczą, odpłatną pożytku publicznego, oświatową lub kulturalną, której celem jest integracja zawodowa wyrażona poziomem zatrudnienia osób integrowanych lub realizuje usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej, usługi opieki nad dzieckiem do lat 3 lub usługi wychowania przedszkolnego w przedszkolach lub innych formach wychowania przedszkolnego
2. nie dzieli zysku, ale przeznacza go na wzmocnienie swojego potencjału oraz w określonej części na reintegrację społeczną i zawodową lub działalność pożytku publicznego na rzecz lokalnej społeczności;
3. umożliwia współuczestnictwo swoich pracowników w zarządzaniu.

Te trzy kwestie wynikają z samego ustroju spółdzielni socjalnej.

1. Spółdzielnia jest przedsiębiorcą wpisanym do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc zawsze prowadzi działalność gospodarczą. Zgodnie z art. 2 ust. 1 Ustawy, przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków oraz pracowników spółdzielni socjalnej. Ponadto, art. 2 ust. 2 Ustawy wskazuje, iż spółdzielnia ma obowiązek prowadzić działalność na rzecz społecznej i zawodowej reintegracji członków i pracowników, która nie jest działalnością gospodarczą, a jest prowadzona w ramach działalności pożytku publicznego.
2. Spółdzielnia nie może także dzielić nadwyżki bilansowej w sposób dowolny, ale określony w art. 10 Ustawy.
3. Stosunek członkostwa w spółdzielni w dużym stopniu pokrywa się ze stosunkiem pracowniczym, a członkowie spółdzielni zarządzają nią poprzez uczestnictwo w walnym zgromadzeniu członków. Ponadto, w spółdzielniach socjalnych istnieje instytucja przedstawiciela pracowników. Zgodnie z art. 7a ust. 3 i 4 Ustawy, przedstawiciel pracowników niebędących członkami spółdzielni socjalnej posiada prawo głosu doradczego na walnym zgromadzeniu członków spółdzielni. Nie może on być członkiem spółdzielni i jest wybierany bezwzględną większością głosów podczas zebrania pracowników, w którym bierze udział co najmniej połowa pracowników niebędących członkami spółdzielni.

Natomiast w spółdzielniach socjalnych, których założycielami są osoby prawne lub gdy liczba członków spółdzielni socjalnej jest mniejsza niż liczba pracowników niebędących członkami, zarząd jest obowiązany przeprowadzać cykliczne spotkanie konsultacyjne dotyczące informacji o działalności i sytuacji ekonomicznej spółdzielni oraz przewidywanych w tym zakresie kierunkach zmian (art. 7a Ustawy).

Rejestracja w KRS

Spółdzielnie, jako przedsiębiorcy, składają wniosek o wpis w formie elektronicznej poprzez Konto w Portalu Sądów Rejestrowych pod adresem: https://prs.ms.gov.pl/.

Do wniosku załącza się skany:

1. statutu
2. listy członków założycieli
3. protokołu ze zgromadzenia założycielskiego wraz z listą obecności
4. uchwały o powołaniu spółdzielni
5. uchwały o zatwierdzeniu statutu
6. uchwały o wyborze komisji skrutacyjnej
7. uchwały o wyborze członków zarządu
8. zgód członków zarządu na kandydowanie wraz z oświadczeniami o ich adresach do doręczeń – po 1 od każdego z członków zarządu
9. w przypadku spółdzielni socjalnej zakładanej przez osoby prawne: uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, kościelnej osoby prawnej lub organizacji pozarządowej o powołaniu spółdzielni socjalnej i pełnomocnictwo do reprezentowania osób prawnych na walnym zgromadzeniu założycielskim
10. w przypadku spółdzielni socjalnej osób fizycznych: zaświadczenia potwierdzające uprawnienia, zgodnie z art. 6 ust. 1 Ustawy[2]

W przypadku złożenia wersji elektronicznej wniosku, załącza się do niego skany powyższych dokumentów. Jeżeli wniosek podpisuje zarząd organizacji, a nie pełnomocnik procesowy (radca prawny, adwokat), oryginały (lub notarialnie poświadczone kopie) załączonych skanów należy w ciągu trzech dni przesłać do Krajowego Rejestru Sądowego (art. 694⁴§ 2³ kpc). Spółdzielnia socjalna jest zwolniona z opłaty sądowej za rejestrację.

[1] Spółdzielnię socjalną mogą założyć:

1) osoby bezrobotne, w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1409 i 2023),

2) osoby, o których mowa w art. 2 pkt 1a i 1b ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 176),

3) osoby niepełnosprawne, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 426, 568 i 875),

4) osoby do 30. roku życia oraz po ukończeniu 50. roku życia, posiadające status osoby poszukującej pracy, bez zatrudnienia w rozumieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

5) osoby, o których mowa w art. 49 pkt 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

6) osoby poszukujące pracy niepozostające w zatrudnieniu lub niewykonujące innej pracy zarobkowej,

7) osoby usamodzielniane, o których mowa w art. 140 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821)

– posiadające pełną zdolność do czynności prawnych.

[2] 1. Do wniosku o wpis spółdzielni socjalnej do Krajowego Rejestru Sądowego dołącza się:

1) zaświadczenie powiatowego urzędu pracy potwierdzające posiadanie statusu osoby bezrobotnej albo poszukującej pracy, oraz oświadczenie o niepozostawaniu w zatrudnieniu;

2) zaświadczenie potwierdzające spełnienie przez osoby zamierzające założyć spółdzielnię socjalną warunków, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, lub

3) orzeczenie o stopniu niepełnosprawności osoby zamierzającej założyć spółdzielnię socjalną;

3a) zaświadczenie powiatowego urzędu pracy potwierdzające spełnienie przez osoby zamierzające założyć spółdzielnię socjalną warunków, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 lub 6;

3b) oświadczenie o spełnieniu przez osoby zamierzające założyć spółdzielnię socjalną warunku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 7