Jak założyć spółdzielnię socjalną zakładaną przez osoby prawne, która ma zostać przedsiębiorstwem społecznym (PS)?

Spółdzielnia socjalna charakteryzuje się tym, że może zostać utworzona jedynie przez określone grupy osób.

Są to:

–  osoby fizyczne, z których:

1.  co najmniej 50% osób pochodzi z kategorii określonych w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych[1] (dalej: „Ustawa”) lub
2. co najmniej 30% pochodzi z grup osób o umiarkowanej lub znacznej niepełnosprawności

–  osoby prawne:

1. organizacje pozarządowe w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie lub
2. jednostki samorządu terytorialnego lub
3. kościelne osoby prawne (art. 4 ust. 2 i 3 oraz i 5 ust. 1 Ustawy).

Te osoby prawne mogą także nabywać członkostwo w istniejących spółdzielniach socjalnych. Spółdzielnia socjalna założona przez osoby prawne musi liczyć minimalnie dwóch członków.

Spółdzielnia socjalna osób prawnych jest typowym rodzajem przedsiębiorstwa społecznego zakładanym przez jednostki samorządu terytorialnego. Gmina czy Powiat wraz z np. partnerującym im stowarzyszeniem lub fundacją, mogą utworzyć taką spółdzielnię i jednocześnie przez swoich przedstawicieli głosować na zgromadzeniu członków, wybierając władze spółdzielni, uchwalając zmiany w statucie i przyjmując nowych członków (jeżeli tę kompetencję zastrzegą dla walnego zgromadzenia)

Zgodnie z art. 5a Ustawy,  gdy założycielami spółdzielni socjalnej są organizacje pozarządowe, kościelne osoby prawne lub jednostki samorządu terytorialnego, są one zobowiązane do zatrudnienia w spółdzielni co najmniej pięciu osób z grup wymienionych w art. 4 ust. 1 Ustawy, w terminie sześciu miesięcy od dnia wpisu spółdzielni socjalnej do Krajowego Rejestru Sądowego.

Aby powołać spółdzielnię socjalną, członkowie założyciele stawiają się przez swoich przedstawicieli na walnym zgromadzeniu założycielskim, na którym podejmują decyzję o powołaniu spółdzielni socjalnej, zatwierdzeniu jej statutu oraz wyborze władz. Ze zgromadzenia sporządzany jest protokół, który wraz z uchwałami, listą obecności i listą członków założycieli będzie podstawą do wpisu spółdzielni socjalnej do KRS.

Możliwości wsparcia spółdzielni przez jednostki samorządu terytorialnego

Zgodnie z art. 15 s ust. 1 Ustawy, działalność spółdzielni socjalnej może zostać wsparta z środków budżetu państwa lub środków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności poprzez:

1) dotacje;

2) pożyczki;

3) poręczenia, o których mowa w art. 5a ust. 6[2];

4) usługi lub doradztwo w zakresie finansowym, księgowym, ekonomicznym, prawnym i marketingowym;

5) zrefundowanie kosztów lustracji.

Wsparcie to udzielane jest, w drodze uchwały, przez właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego lub w ramach programu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego określonego w przepisach o pomocy społecznej, na cele związane z rozwojem spółdzielni socjalnych.

Zgodnie z art. 15a Ustawy jednostka sektora finansów publicznych udzielając zamówienia, które nie podlega ze względu na jego wartość ustawie z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych, może zastrzec, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie spółdzielnie socjalne, działające na podstawie ustawy lub właściwych przepisów państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego (..)

Zgodnie z art. 12 ust. 3a Ustawy, w stosunku do członków spółdzielni socjalnej i pracowników będących osobami, o których mowa w art. 4 ust. 1, zatrudnionych na zasadach, o których mowa w ust. 1 i 1a, część wynagrodzenia odpowiadająca składce należnej od zatrudnionego na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe oraz część kosztów osobowych pracodawcy odpowiadająca składce na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za zatrudnionego, na podstawie umowy zawartej między starostą właściwym dla siedziby spółdzielni a spółdzielnią, może podlegać finansowaniu ze środków Funduszu Pracy w pełnej wysokości przez okres 24 miesięcy od dnia zatrudnienia oraz w połowie wysokości przez kolejne 12 miesięcy, do wysokości odpowiadającej miesięcznie wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Nadanie spółdzielni socjalnej cech przedsiębiorstwa społecznego

Aby stać się przedsiębiorstwem społecznym podmiot:

1. musi prowadzić działalność gospodarczą, odpłatną pożytku publicznego, oświatową lub kulturalną, której celem jest integracja zawodowa wyrażona poziomem zatrudnienia osób integrowanych lub realizować usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej, usługi opieki nad dzieckiem do lat 3 lub usługi wychowania przedszkolnego w przedszkolach lub innych formach wychowania przedszkolnego
2. nie dzieli zysku, ale przeznacza go na wzmocnienie swojego potencjału oraz w określonej części na reintegrację społeczną i zawodową lub działalność pożytku publicznego na rzecz lokalnej społeczności;
3. umożliwia współuczestnictwo swoich pracowników w zarządzaniu;
4. ogranicza wysokość wynagrodzeń wszystkim swoim pracownikom, w tym swojej kadrze zarządzającej, do 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa GUS za rok poprzedni;
5. zatrudnia co najmniej trzy osoby na określone rodzaje umów i określony etat (lub ilość godzin), a spośród nich określony (w zależności od rodzaju prowadzonej działalności oraz rodzaju kategorii osób) procent osób  należy do wskazanych w Wytycznych kategorii osób defaworyzowanych.

Jednak, zgodnie z pkt. 13 Regulaminu przyznawania statusu przedsiębiorstwa społecznego w województwie zachodniopomorskim, status przedsiębiorstwa społecznego przysługuje spółdzielniom socjalnym bez potrzeby weryfikacji wszystkich powyższych cech przedsiębiorstwa społecznego. Właściwy Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej weryfikuje jedynie:

1. formę prawną spółdzielni socjalnej – na podstawie aktualnego odpisu z KRS
2. wymogi dotyczące struktury zatrudnienia
3. wymogi dotyczące poziomu wynagrodzeń.

Te kryteria muszą być spełnione niezależnie od tego, czy mamy do czynienia ze spółdzielnią socjalną  osób fizycznych czy osób prawnych.

A zatem w statucie spółdzielni lub innym dokumencie odpowiedniego organu spółdzielni, np. uchwale walnego zgromadzenia członków, uchwale zarządu, czy regulaminie wynagradzania, należy umieścić postanowienie o ograniczeniu wysokości wynagrodzeń wszystkich swoich pracowników, w tym kadrze zarządzającej, do 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa GUS za rok poprzedni.

Poza tym, spółdzielnia socjalna musi wykazać iż zatrudnia co najmniej trzy osoby na określone rodzaje umów i określony etat (lub ilość godzin), a spośród nich określony (w zależności od rodzaju prowadzonej działalności oraz rodzaju kategorii osób) procent osób należy do wskazanych w Wytycznych kategorii osób defaworyzowanych. Szczegółowy opis wymagań zatrudnieniowych znajduje się w artykule: Warunki spełniania kryterium przedsiębiorstwa społecznego.

Pozostałe cechy PS nie muszą być weryfikowane, ponieważ ich spełnienie wynika z samego z samego ustroju spółdzielni socjalnej. Spółdzielnia jest przedsiębiorcą wpisanym do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc zawsze prowadzi działalność gospodarczą. Jak wskazuje art. 2 ust. 1 Ustawy, przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków oraz pracowników spółdzielni socjalnej. Ponadto, art. 2 ust. 2 wskazuje, iż spółdzielnia ma obowiązek prowadzić działalność na rzecz społecznej i zawodowej reintegracji członków i pracowników, która nie jest działalnością gospodarczą, a jest prowadzona w ramach działalności pożytku publicznego. Spółdzielnia nie może także dzielić nadwyżki bilansowej w sposób dowolny, ale określony w art. 10 Ustawy.

Natomiast uczestnictwo pracowników w zarządzaniu spółdzielnią socjalną osób prawnych gwarantuje zapis art. 7a Ustawy, który zobowiązuje zarząd do zwoływania spotkań konsultacyjnych. Zarząd jest obowiązany zwoływać spotkania konsultacyjne co najmniej raz w roku, nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego. Dotyczyć mają one informacji o działalności i sytuacji ekonomicznej spółdzielni oraz przewidywanych w tym zakresie kierunkach zmian. Wnioski ze spotkania konsultacyjnego przedstawione przez pracowników podlegają dyskusji na zebraniu zarządu. Zarząd jest obowiązany przedstawić pracownikom oraz walnemu zgromadzeniu pisemną informację o wykorzystaniu tych wniosków.

W spółdzielni socjalnej istnieje także, wprowadzona art. 7a ust. 3 i 4 Ustawy instytucja przedstawiciela pracowników. Przedstawiciel pracowników niebędących członkami spółdzielni socjalnej posiada prawo głosu doradczego na walnym zgromadzeniu spółdzielni. Nie może on być członkiem spółdzielni i jest wybierany bezwzględną większością głosów podczas zebrania pracowników, w którym bierze udział co najmniej połowa pracowników niebędących członkami spółdzielni.

Rejestracja w KRS

Spółdzielnie, jako przedsiębiorcy, składają wniosek o wpis w formie elektronicznej poprzez Konto w Portalu Sądów Rejestrowych pod adresem: https://prs.ms.gov.pl/.

Do wniosku załącza się skany:

1. statutu
2. listy członków założycieli
3. protokołu ze zgromadzenia założycielskiego wraz z listą obecności
4. uchwały o powołaniu spółdzielni
5. uchwały o zatwierdzeniu statutu
6. uchwały o wyborze komisji skrutacyjnej – 2 oryginały
7. uchwały o wyborze członków zarządu
8. zgód członków zarządu na kandydowanie wraz z oświadczeniami o ich adresach do doręczeń – po 1 od każdego z członków zarządu
9. uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego / kościelnej osoby prawnej /organizacji pozarządowej o powołaniu spółdzielni socjalnej
10. pełnomocnictwo do reprezentowania osób prawnych na walnym zgromadzeniu założycielskim

W przypadku złożenia wersji elektronicznej wniosku, załącza się do niego skany powyższych dokumentów. Jeżeli wniosek podpisuje zarząd organizacji, a nie pełnomocnik procesowy (radca prawny, adwokat), oryginały (lub notarialnie poświadczone kopie) załączonych skanów należy w ciągu trzech dni przesłać do Krajowego Rejestru Sądowego (art. 694⁴§ 2³ kpc).

Zgodnie z art. 6 ust. 3 Ustawy, spółdzielnia socjalna nie uiszcza opłaty sądowej od wniosku o wpis tej spółdzielni do Krajowego Rejestru Sądowego, a także od wniosków o zmiany wpisu oraz nie uiszcza opłaty za ogłoszenie tych wpisów w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

[1] 1) osoby bezrobotne, w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1409 i 2023),

2) osoby, o których mowa w art. 2 pkt 1a i 1b ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 176),

3) osoby niepełnosprawne, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 426, 568 i 875),

4) osoby do 30. roku życia oraz po ukończeniu 50. roku życia, posiadające status osoby poszukującej pracy, bez zatrudnienia w rozumieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

5) osoby, o których mowa w art. 49 pkt 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

6) osoby poszukujące pracy niepozostające w zatrudnieniu lub niewykonujące innej pracy zarobkowej,

7) osoby usamodzielniane, o których mowa w art. 140 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821)

– posiadające pełną zdolność do czynności prawnych.

[2] Spółdzielnia socjalna założona przez jednostki samorządu terytorialnego, kościelne osoby prawne lub organizacje pozarządowe może udzielić poręczenia pożyczek, kredytów lub zabezpieczenia zwrotu otrzymanej refundacji lub środków na podjęcie działalności gospodarczej, założenie lub przystąpienie do spółdzielni socjalnej.