Jak zatrudnić członka w spółdzielni socjalnej?

Członkowie spółdzielni mogą pracować w oparciu o zwykłą umowę o pracę, ale pod pewnymi warunkami.

Obowiązkiem każdego członka spółdzielni socjalnej jest praca na jej rzecz (nie dotyczy to oczywiście osób prawnych, które są członkami spółdzielni).

Na podstawie jakiej umowy członek powinien być zatrudniony w spółdzielni? Wg ustawy o spółdzielniach socjalnych (art. 12, ust. 1 ustawy o spółdzielniach socjalnych), podstawowym rodzajem umowy jest spółdzielcza umowa o pracę oraz formy określone w prawie spółdzielczym (art. 201 ustawy prawo spółdzielcze).

Spółdzielcza umowa o pracę.

Cechą tej umowy jest współistnienie dwóch stosunków: pracy i członkostwa, czyli będąc członkiem spółdzielni i jednocześnie jestem jej pracownikiem. Najważniejsze w tym wszystkim jest to, że do spółdzielczej umowy o pracę stosuje się prawo spółdzielcze, które precyzuje np. kiedy można zmienić warunki pracy i płacy czy też wyjątki dot. możliwości rozwiązania tej umowy w trakcie trwania członkostwa. Rozwiązanie spółdzielczej umowy o pracę w trakcie trwania członkostwa jest niedopuszczalne. Z punktu widzenia członka umowa ta ma tą zaletę, że jest stabilna (trudniej ją rozwiązać niż zwykłą umowę o pracę), ale jednocześnie z punktu widzenia spółdzielni z tego samego powodu jest ona mało elastyczna i może być kłopotliwa.

Umowy cywilnoprawne.

Oprócz spółdzielczej umowy o pracę można stosować umowy cywilnoprawne pod warunkiem, że statut to przewiduje i jeżeli jest to uzasadnione rodzajem działalności spółdzielni (czyli specyfiką pracy wykonywanej w spółdzielni). Może to być umowa o dzieło (jeśli członek spółdzielni ma do wykonania konkretny rezultat i osiągnięcie tego rezultatu będzie przedmiotem umowy np. uszycie czegoś) czy też umowa zlecenia (najczęściej dotyczą wykonania określonych czynności np. sprzątania pomieszczeń).

Umowa o pracę.

Od 1 lipca 2011 r. w prawie spółdzielczym dodano zwykłą umowę o pracę jako jedną z możliwych form zatrudnienia w spółdzielni (art. 201 § 1a, który mówi, że „Statut może przewidywać także zatrudnienie wszystkich lub niektórych członków na podstawie umowy o pracę”), co znajduje zastosowanie również dla spółdzielni socjalnych. Do art. 201 prawa spółdzielczego odwołuje się ustawa o spółdzielniach socjalnych, co oznacza, że zwykła umowa o pracę może być również stosowana w spółdzielniach socjalnych.

Członkowie spółdzielni socjalnej mogą pracować na podstawie zwykłej umowy o pracę pod warunkiem, że statut przewiduje taką możliwość. Warto też zwrócić uwagę na spójność zapisów statutu w tym względzie (jeśli chcemy wprowadzić takie rozwiązanie należy nie tylko wpisać to wprost w dziale dot. zatrudniania członków, ale również przeanalizować cały statut i ewentualnie w odpowiednich miejscach np. tam gdzie jest mowa o prawach i obowiązkach członków dodać umowę o pracę).

Zwykła umowa o pracę jest jedyną formą zaangażowania członka spółdzielni, która nie wygasa w razie ustania stosunku członkostwa. Generalna zasada mówi bowiem, że spółdzielcza umowa o pracę, umowa zlecenia czy o dzieło wygasają wraz z ustaniem członkostwa w spółdzielni (art. 186, § 1 prawa spółdzielczego; z kolei art. 201, § 2 rozciąga tą zasadę na umowy zlecenia i o dzieło). Zwykła umowa o pracę – może  więc trwać, mimo że sam stosunek członkostwa danej osoby w spółdzielni ustał. W niektórych przypadkach może to być przydatne np. ze względu na sytuację osobistą dany członek nie może angażować się w podejmowanie decyzji w spółdzielni, ale chętnie będzie w niej kontynuował zatrudnienie na mniejszy wymiar czasu pracy. Tym samym dzięki zwykłej umowie o pracę zawartej z członkiem spółdzielni możliwa jest prosta droga: wystąpienie ze spółdzielni i kontynuowanie zatrudnienia.

Czy spółdzielcza umowa o pracę może zawierać zapis, że praca będzie świadczona bez wynagrodzenia?

Spółdzielcza umowa o pracę nie może zawierać takiego zapisu. Jeśli spółdzielnia zawrze umowę o pracę lub spółdzielczą umowę o pracę, to wynagrodzenie nie może być niższe od minimalnego wynagrodzenia o pracę. Z drugiej strony może to być np. umowa zlecenia z niewielkim wynagrodzeniem (jeśli odpowiada to specyfice działalności spółdzielni i taki rodzaj umowy został przewidziany w statucie).

Czy członkiem spółdzielni można być bez żadnej umowy?

Teoretycznie, ale powinien to być stan przejściowy. Obowiązkiem każdej spółdzielni jest zapewnienie pracy swoim członkom. Obowiązkiem członka jest praca w spółdzielni. Wynika to ze specyfiki spółdzielni pracy. Spółdzielnia to nie stowarzyszenie, w którym jak najbardziej taka sytuacja ma miejsce.

Źródło: https://spoldzielniasocjalnawpraktyce.pl/