Podstawy funkcjonowania fundacji będącej przedsiębiorstwem społecznym
W bazie przedsiębiorstw społecznych http://www.bazaps.ekonomiaspoleczna.gov.pl/, będącej oficjalną listą, na którą wpisane są wszystkie przedsiębiorstwa, które spełniły kiedykolwiek kryteria PS (nawet jeżeli ten status już wygasł), wpisów dotyczących fundacji jest 433, a więc jest to druga po spółdzielni socjalnej, najbardziej popularna forma PS. Fundacja będąca PS różni się od innych fundacji specyficznymi zapisami statutu (lub uchwał organów fundacji), do których jest zobowiązana się stosować oraz specyficzną strukturą zatrudnienia.
Kluczowymi aktami prawnymi, mówiącym o funkcjonowaniu fundacji są: ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach oraz ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a najważniejszym dokumentem jest statut.
W statucie opisany jest cel działalności fundacji, który zgodnie z ustawą o fundacjach musi być „zgodny z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej, społecznie lub gospodarczo użyteczny, w szczególności taki jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami.) Ponadto, w statucie określana jest struktura organów fundacji – czy będzie tylko zarząd, czy także organ kontroli – i ich wielkość, a także m.in. źródła pozyskiwania środków majątkowych, sposób reprezentacji fundacji przez zarząd (czy może to robić np. sam prezes jednoosobowo, czy może dwóch członków zarządu działających łącznie; możliwości jest wiele). Wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w statucie fundacji określa art. 5 ustawy o fundacjach.
W fundacjach które planują uzyskać status PS, należy dostosować ich statuty i ewentualnie pozostałą dokumentację do Wytycznych w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na lata 2014-2020. Prowadzenie działalności odpłatnej pożytku publicznego lub / i działalności gospodarczej albo działalności oświatowej lub kulturalnej, jest konieczne, aby fundacja mogła się starać o status PS. Celem PS jest działanie na rzecz integracji społecznej i zawodowej, przy czym ze względu na konieczność przeznaczenia zysku w części na reintegrację, warto, żeby także reintegracja znalazła się w celach.
W przypadku fundacji będącej PS w statucie umieszcza się także postanowienie dotyczące przeznaczenia zysku. PS ma zobowiązać się, iż nie dystrybuuje nadwyżki bilansowej pomiędzy swoich pracowników ani inne osoby, ale przeznacza go na wzmocnienie potencjału przedsiębiorstwa jako kapitał niepodzielny oraz w określonej części na reintegrację zawodową lub społeczną lub na działalność pożytku publicznego prowadzoną na rzecz społeczności lokalnej, w której działa przedsiębiorstwo. Teoretycznie fakt przestrzegania tej zasady można udokumentować inaczej, np. przedstawiając sprawozdanie finansowe, uchwałę o podziale zysku lub inny dokument stanowiący podstawę działalności podmiotu, jednak zawarcie takiego postanowienia w statucie wydaje się wygodne dla celów dowodowych, czyli łatwego wykazywania spełniania wymogów PS.
W statucie często ustala się strukturę i kompetencje Rady Pracowniczej. Jest ona wyrazem przestrzegania obowiązkowej dla PS zasady umożliwienia pracownikom uczestnictwa w zarządzaniu podmiotem. Radziej takiej przyznaje się konkretne uprawnienia i określa sposób ustalania jej składu – może bowiem składać się z wszystkich pracowników fundacji, a może z ich wybieralnej części. Drugą opcją jest oddelegowanie kompetencji do ustanowienia Rady Konsultacyjnej, określenia jej składu i struktury któremuś z organów fundacji. Wówczas w statucie wpisujemy jedynie, iż skład i kompetencje Rady Konsultacyjnej, umożliwiającej udział pracowników w zarządzaniu, określi np. zarząd.
Statut (lub później podjęta uchwała odpowiedniego organu fundacji) musi także zawierać zasadę ograniczenia wynagrodzeń pracowników fundacji, będącej PS do 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sekto0rze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa GUS za rok poprzedni.
Szczegóły opisanych powyżej wymogów dla PS sprawdź w artykule: Warunki spełniania kryterium przedsiębiorstwa społecznego.
Fundacje będące przedsiębiorstwami społecznymi, muszą także spełnić wymogi odnośnie minimalnej liczby zatrudnionych pracowników na określone rodzaje umów i wielkość etatu (lub ilość godzin) oraz procentu pracowników pochodzących z określonych grup zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Szczegóły tych wymogów opisane są w Wytycznych w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na lata 2014-2020, które omówiliśmy w artykule: Warunki spełniania kryterium przedsiębiorstwa społecznego.